Suistimalin izini kayıtlarda sürmek
Her dosya, bir suistimal türünü sahada karşılaşıldığı biçimiyle ele alır. Önce hangi işaretlere bakılacağı, sonra hangi kontrollerin bu açığı kapattığı. Dosyalar vaka değil yöntem anlatır; gerçek kişi ve kurum içermez.
Bir dosya nasıl okunur?
- Suistimal türü ve nasıl işlediği
- Kayıtlarda bıraktığı izler
- İzi yakalayan analizler
- Açığı kapatan kontroller
DOSYA 01E-fatura ve e-defter verisinde suistimal izleri
Türkiye’de e-fatura ve e-defter her şirkette aynı standart formatta tutulur. Bu, suistimal göstergelerini tekrarlanabilir biçimde taramayı mümkün kılar.
İZLER
- Aynı tedarikçiden aynı tutar ve tarihte mükerrer fatura
- Onay limitinin hemen altında kalan tutarlar
- Hafta sonu ve tatil günlerinde kesilen ya da kaydedilen belgeler
- Yuvarlak tutarların olağan dışı yoğunluğu
- Yeni açılan tedarikçiye kısa sürede yüksek ödeme
KONTROLLER
- Belge verisinin periyodik ve otomatik taranması
- Tedarikçi ana verisinde değişiklik için ikinci onay
- Benford analiziyle tutar dağılımının izlenmesi
- Ödeme öncesi mükerrerlik kontrolü
Bir gösterge tek başına suistimal kanıtı değildir; incelemeye nereden başlanacağını gösterir.
Dosyanın tam metni: izler, analizler, kontroller ve kaynaklar →
DOSYA 02Satın almada çıkar çatışması ve tedarikçi suistimali
Satın alma, suistimalin en sık görüldüğü süreçlerden biri. Çoğu zaman tek bir belge değil, ilişkiler ağı iz bırakır.
İZLER
- Çalışan ile tedarikçi arasında adres, telefon ya da IBAN eşleşmesi
- Teklif veren firmaların sırayla kazandığı ihaleler
- Doğrudan ve tek kaynaktan alımların artışı
- Onay limitini aşmamak için bölünmüş siparişler
- Belirli bir firmaya göre yazılmış şartnameler
KONTROLLER
- Yıllık çıkar çatışması beyanı
- Tedarikçi ve çalışan verisinin karşılaştırılması
- Satın alma ile onay yetkisinin ayrılması
- Rotasyon ve yetki matrisinin gözden geçirilmesi
Dosyanın tam metni: izler, analizler, kontroller ve kaynaklar →
DOSYA 03Sahte ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge
Gerçekte yapılmamış bir işi belgeleyen ya da gerçek bir işin içeriğini çarpıtan belgeler. Vergi Usul Kanunu’nun 359. maddesi bu iki durumu ayrı ayrı düzenler.
İZLER
- Faturada yazan işi yapacak kapasitesi olmayan tedarikçi
- Ödemenin dolaylı yollarla geri dönmesi
- Sevk, teslim ve kabul belgelerinin eksikliği
- Faturayla uyumsuz stok ve üretim hareketleri
KONTROLLER
- Tedarikçi kabulünde kapasite ve faaliyet doğrulaması
- Teslim alma ile fatura onayının ayrılması
- Mal ve hizmet akışının belgeyle eşleştirilmesi
Dosyanın tam metni: izler, analizler, kontroller ve kaynaklar →
DOSYA 04Bordro suistimali ve hayalet çalışan
Bordro, tekrarlayan ve yüksek hacimli ödemeleri nedeniyle küçük sapmaların uzun süre fark edilmediği bir alan.
İZLER
- Birden fazla çalışana aynı IBAN
- Bordro ile sosyal güvenlik kayıtları arasında uyuşmazlık
- İşten ayrılan çalışana devam eden ödeme
- Olağan dışı fazla mesai ve izin hareketleri
KONTROLLER
- Bordro ile personel kayıtlarının periyodik mutabakatı
- Banka hesabı değişikliğinde bağımsız teyit
- Ayrılış sürecinde bordro kapatma kontrolü
Dosyanın tam metni: izler, analizler, kontroller ve kaynaklar →
DOSYA 05Kamu ihalelerinde usulsüzlük göstergeleri
Kamu alımlarında usulsüzlük, çoğu zaman ihale belgelerinin kendisinde iz bırakır. Göstergeler, denetimin nereye odaklanacağını belirler.
İZLER
- Olağan dışı kısa ilan süreleri
- Sürekli tek teklif gelen alımlar
- Yaklaşık maliyete çok yakın teklifler
- Sözleşme sonrası sık ve yüksek tutarlı değişiklikler
KONTROLLER
- İhale verisinin göstergelerle düzenli taranması
- Yaklaşık maliyet hesabının bağımsız gözden geçirilmesi
- Sözleşme değişikliklerinde ek onay
Dosyanın tam metni: izler, analizler, kontroller ve kaynaklar →
DOSYA 06Kara para aklama tipolojileri ve şirketler
Aklama yalnızca bankaların sorunu değil. Ticari işlemler, şirket yapıları ve ödeme zincirleri de araç olarak kullanılabilir.
İZLER
- Faaliyetle orantısız nakit yoğunluğu
- Gerçek faydalanıcısı belirsiz karmaşık ortaklık yapıları
- Yüksek riskli ülkelerle açıklanamayan işlemler
- Fatura değeriyle uyumsuz mal ve hizmet fiyatları
KONTROLLER
- Müşteri ve tedarikçi için risk temelli tanıma
- Gerçek faydalanıcının tespiti
- Şüpheli işlem bildirimi süreci
Dosyanın tam metni: izler, analizler, kontroller ve kaynaklar →
Dosyalar yöntem anlatır; gerçek kişi, kurum ya da vaka içermez. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki veya mesleki görüş yerine geçmez.